1. Kijken en Benoemen (Sem.II)

            2008 – 2010

          2. “De beschouwing van het kunstwerk: over de wederzijdse doordringing van beeld en taal.”

            Een interactie tussen studenten van de Universiteit Leiden en het Lectoraat Kunst Theorie & Praktijk aan de KABK.

            In deze cursus staat het beschouwen van het kunstwerk en het benoemen van die ervaring centraal. Kijken moet je leren, evenals het benoemen en analyseren van wat je ziet. Aan de orde komen vragen als: wat voor soort kennis, inzichten leveren kunstwerken op? Wat betekent kunst voor de hedendaagse maatschappij? Welke rol speelt het kunstwerk in onze postmoderne beeldcultuur?

            Het kunstwerk kan niet buiten de taal om bestaan, het bestaat pas in en door de actieve en bewuste beschouwing. Het heeft de taal nodig, al valt het er nooit mee samen. Doel van het geconcentreerde beschouwen is het doordringen in de verschillende lagen van het werk, zowel in technisch-materiële als in inhoudelijke zin. Tijdens het kijken is er een beweging, een voortdurend heen en weer gaan tussen de beschouwer en het werk. Hierna blijft het kunstwerk als een geestelijke schepping in de herinnering van de beschouwer achter. Het zal voortaan deel uitmaken van de wijze waarop hij de wereld beziet.

            De combinatie van kijken en benoemen is essentieel voor een begrip van het kunstwerk. Dit geldt voor de maker evenzeer als voor zijn publiek. De kunstenaar is de eerste beschouwer van het werk. Het omzetten van de visuele ervaring in taal, de analyse van het maakproces, is essentieel voor de voortgang van het artistieke proces.

            Tijdens deze cursus bekwamen studenten zich in de vaardigheden van het kijken, spreken en schrijven, in samenhang tot elkaar. Het gaat hierbij om de vraag hoe een ieder zich van de taal bedient. Dit is een subjectieve activiteit; iedereen heeft zijn eigen benadering. Doel is de bewustmaking van het denk- en kijkproces. Al doende leren de studenten niet alleen de kunst, maar ook de omringende wereld te doorgronden. Het gaat om het stimuleren van het kritisch denken over ideeën, gebeurtenissen en thema’s in de hedendaagse cultuur.

            Dit gebeurt in een kruisbestuiving tussen vier disciplines: kunstkritiek, kunstwetenschap, filosofie en beeldende kunst. De cursus wordt gegeven door vertegenwoordigers van deze vier disciplines, die allen een eigen benadering van het kunstwerk kennen. Deze kruisbestuiving vindt ook plaats op het niveau van de studenten, die deels afkomstig zijn van de universiteit en deels van de kunstacademie.
            Presentation 'Seeing and Naming', KABK gallery, 2010/1
          3. Praktische informatie

            Selectie:
            Voor het Art Research Programme wordt een klein aantal gemotiveerde studenten geselecteerd.

            Programma:
            Tweede semester, 14 bijeenkomsten op de vrijdagen (14-17 uur) van februari tot en met mei, afgesloten met een dag waarop studenten de resultaten van de cursus presenteren in de galerie van de Koninklijke Academie in Den Haag. 

            De cursus wordt afwisselend gegeven in de kunstacademie in Den Haag en in Scheltema in Leiden (Academie der Kunsten), en ter plekke in tentoonstellingen.

            De cursus is bestemd voor tweede en derdejaars Bachelorstudenten kunstgeschiedenis, filosofie en letteren, en voor derde en vierdejaars Bachelorstudenten van de Koninklijke Academie in Den Haag.
          4. Begeleiders

            De cursus “Kijken en Benoemen” wordt georganiseerd door Janneke Wesseling en Kitty Zijlmans. In 2010 is de cursus mede gegeven door Herman Siemens en de Uqbar Foundation. In 2009 is de cursus mede gegeven door Gerard Visser en Falke Pisano. De afsluitende presentatie werd samengesteld door Maaike Gouwenberg.

            Kitty Zijlmans
            is hoogleraar Hedendaagse Kunst Geschiedenis en Kunst Theorie aan de School of Art History, Universiteit Leiden. Haar voornaamste interesses zijn hedendaagse kunst, theorie en methodologie. In haar werk richt zij zich ook op de specifieke bijdrage van vrouwen aan kunst en cultuur, maar ook op processen van globalisering en de toenemende rol van interculturele dimensies in de kunst en de kunstwereld. Haar publicaties omvatten World Art Studies. Exploring Concepts and Approaches, Amsterdam: Valiz 2008 (i.s.m. Wilfried van Damme), CO-OP’s. Interterritoriale verkenningen in kunst en Wetenschap / Exploring new territories in art and science Amsterdam: De Buitenkant, 2007 (i.s.m. Rob Zwijnenberg en Krien Clevis); Site-Seeing. Places in Culture, Time and Space, Leiden: CNWS Publications, 2007 (ed.).

            Janneke Wesseling
            is lector Kunst en Onderzoek aan de Hogeschool der Kunsten Den Haag en co-directeur van PhDArts aan de Academie der Kunsten van de Universiteit Leiden. Sinds 1983  schrijft zij als kunstcriticus voor NRC Handelsblad. Wesseling publiceert daarnaast regelmatig over hedendaagse kunst in tijdschriften en catalogi in binnen-en buitenland.  Ook publiceerde zij een aantal onafhankelijke studies en bundels, waaronder See it Again, Say it Again. The Artist as Researcher. Red. Janneke Wesseling. Amsterdam, Valiz, 2011; Het museum dat niet bestond. Amsterdam: De Bezige Bij, 2004 en Schoonhoven, beeldend kunstenaar. The Hague /Amsterdam: SDU publishers/Openbaar Kunstbezit. 1990. Wesseling werkt aan een dissertatie over receptie-esthetica en hedendaagse kunst.

            Herman Siemens
            is universitair docent in de moderne filosofie aan de Universiteit Leiden en is gespecialiseerd in het gedachtegoed van Nietzsche. Siemens studeerde filosofie in Londen, Berlijn en Essex. Vanaf 1998 werkt hij samen met andere Nietzsche-onderzoekers aan het Nietzsche-woordenboek. Bovendien doet hij onderzoek naar de rol die het conflict speelt in hedendaagse democratieën.

            Uqbar Foundation
            is een initiatief van kunstenaars Irene Kopelman en Mariana Castillo Deball in 2006. Het heeft tot doel een platform tot stand te brengen voor interdisciplinaire praktijk en discussie, het tot stand brengen van een dialoog tussen kunstenaars, wetenschappers en instellingen, en het ontwikkelen van nieuwe manieren van samenwerking tussen verschillende gebieden van kennis, personen en instellingen, zoals musea, universiteiten, archieven en bibliotheken. Hun projecten omvatten onder andere Philosophical transactions, op de historical observatory in Cordoba, Argentinië, A for Alibi, een lange termijn project met de collectie van wetenschappelijke instrumenten van het Universiteitsmuseum in Utrecht, met inbegrip van een tentoonstelling in De Appel in Amsterdam en een publicatie, en de deelname aan Blackmarket for Useful Knowledge and Non-Knowledge in Istanbul.

            Gerard Visser
            doceert Filosofie van Cultuur en Maatschappij aan de Universiteit Leiden. Hij schreef een proefschrift over Nietzsche en Heidegger. Een confrontatie (1989). Zijn belangrijkste onderzoeksthema’s zijn: de essentie van het affectieve en de relatie tussen kunst en waarheid. In 1998 publiceerde hij zijn boek De druk van de beleving. Filosofie en kunst in een domein van overgane en ondergang (Nijmegen, SUN, 1998). Sindsdien werkt hij aan een trilogie over het thema gelatenheid. Eerste resultaten van dit onderzoek heeft dr. Visser neergelegd in een boek over het mystieke denken van Meister Eckhart: Gelatenheid. Gemoed en hart bij Meister Eckhart (2008).

            Falke Pisano
            studeerde aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht en Jan van Eijck Academie in Maastricht. Pisano’s werk is gebaseerd op een obsessie met modernistische sculptuur en taalstructuren. Haar werken in de vorm van video-conferenties of lecture-performances waarin de kunstenaar verkent thema’s als abstractie, de praktijk van de theorie, en taalkunde. Ze exposeert internationaal. Vorige expositie van haar werk zijn onder andere The Body in Crisis, De Vleeshal (Middelburg, 2012); Performing Abstractie, Luciana Brito Gallery, Sao Paulo (2012), Abstract Possible, Tensta Konsthall, Stockholm (2012), Desert Solitaire, Benoît Maire & Falke Pisano, CAC, Vilnius (2011), 7 kleine foutjes, Museo Marino Marini, Florence (2010).

            Maaike Gouwenberg
            studeerde aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht en aan het Curatorial Programme van de Appel Art Centre. Ze was curator bij ‘If I can’t Dance If I Can’t Dance I Don’t Want to Be Part of Your Revolution’, Flat Station en Expodium. Momenteel is zij o.a. directeur van A.P.E. (Art Projects Era), conservator van W139 en De Zaak MG en programma-adviseur op het International Film Festival Rotterdam.